۴

اندازه گيري تراز فشار صدا

براي اندازه گيري ترازهاي صدا وسايل اندازه گيري مورد نياز است. يكي از اين وسايل تراز سنج صدا است. براي تعيين ميزان همبستگي مقادير اندازه گيري شده با احساس بلنـدي، اكثـر وسايل اندازه گيـري مجهـز به شبكه هاي حساسيت اند. شبكه A مطابق با منحني 40 فان است و تواترهاي پايين را از هم مجـزا مي‌كنـد. شبكه B با منحني 70 فان مطابق دارد و شبكه C حساسيت‌هاي خطي رانشان مي‌دهد. در عمل، شبكه هاي B و C به خوبي با نمودارهاي بلندي مطابقت ندارند. اين بدان علت است كه منحني‌هاي بلندي براي نغمه هاي خالص بدست آمده است. در حالي كه صدا در محيط به صورت صداهاي مختلط است. شبكه A ، به عنوان مقياس اندازه گيري معيار براي بلندي صداهايي تا هر تواتر و هر شدتي تعيين شده است. اندازه گيري‌هايي كه با استفاده از شبكه A انجام مي‌گيرد و به صورت dBA نشان داده مي‌شود. هر صداسنج مجهز به دو وضعيت سريع و كند است. از اولي به هنگام تغييرات سريع تراز فشار صدا و از دومي هنگامي كه مقدار متوسط صدا تغييراتي بيش از 4 dB دارد، استفاده مي‌گردد، براي اندازه گيري صداي كوبه اي، وسايل مخصوصي نياز است.

اندازه گيري‌هاي دقيق تر صداهاي مختلط توسط دستگاه هاي دقيقي كه شدت را بر حسب بندهاي هنگامي اندازه مي‌گيرد امكان پذير است. چنين اندازه گيري‌هايي در استفاده صحيح از اثر جذب صدا وهمچنين استفاده از مواد كاهش دهنده صدا كه داراي ويژگي‌هاي غيرخطي در تمام بيناب تواتر هستند لازم به نظر مي‌رسد. در صورتي كه تراز صدا فقط بر حسب dB A اندازه گيري شود، تراز كلي ناميده مي‌شود كه فقط اطلاعات كلي و اوليه اي را ارائه مي‌دهد.

واژه هاي مرتبط با آلودگي صدا

تراز صدا (Sound Level)

تراز هر صدايي با تقريبي كه در عمل قابل قبول است بر اساس يكي از دو رابطه زير مشخص مي‌گردد:

 Lp = 20log P/Po يا L1 = 10 log/I/Io كه در آن : L1  = تراز شدت صدا، به مقياسdB ،  = Lpتراز فشار صدا، به مقياسdB  ،  = Ioشدت صداي مبنا (وات به مترمربع Io = 10-12  ،  = Poفشار موثر صداي مبنا كه مقدار آن برابر است با 2 x 10-5 نيوتن به مترمربع (پاسكال) ، I = شدت صداي مورد نظر، بر حسب وات به مترمربع، P = فشار موثر صداي مورد نظر، بر حسب نيوتن به مترمربع (پاسكال)، log = لگاريتم به پايه ده نسبت مورد نظر.

وزن يافته (Sound Level)

وقتي بيناب صدايي عمدتاً و به روش خاصي تغيير داده شود عمل انجام شده را وزن دادن مي‌نامند. اعمال اين روش بر روي يك بيناب به صورت پسوندي استاندارد در فراسنج اندازه گيري شده مشخص مي‌گردد.

اثرات صدا بر روي انسان

بطور كلي اثرات صدا بر روي انسان را مي‌توان در دو قسمت جداگانه شنيداري و غيرشنيداري، مورد مطالعه قرار داد :

الف ـ اثرات صدا بر روي دستگاه شنوايي

هر چند صداهاي خيلي شديد (مثلاdB  150) مي‌تواند باعث پارگي پرده صماخ يا تخريب ديگر قسمت‌هاي گوش بشود اما صدمه به شنوايي معمولاً در ترازهاي پايين تر (90-85 dB) رخ مي‌دهد كه ناشي از آسيب موقت يا دائم سلول‌هاي مژه دار حسّي كه روي سطح و ستيبولي غشاء پايه در گوش داخلي قرار دارند، مي‌باشد. وقتي در فركانس‌هاي معيني افت شنوايي ايجاد شود براي آنكه شخص قادر به شنيدن آن فركانس باشد بايستي تراز صدا از حد معمول آستانه شنوايي بالاتر باشد، به اين جهت افرادي كه دچار افت شنوايي هستند بطور غيرعادي بلند حرف مي‌زنند، چون صداي خودشان را نمي‌شنوند. به علاوه اين افراد اغلب اوقات حرف بي صدا را كه داراي فركانس بالا هستند خوب درك نمي‌كنند. به اين جهت براي آنان درك صحيح كلمات مشكل مي‌شود. شخص با وجود اينكه اصوات حاصل از كلمات را درك مي‌كند اما قادر به فهم صحيح كلمات و تعقيب مكالمه نمي‌باشد، مگر اينكه گوينده كلمات را به آرامي و بطور واضح و مشخص ادا نمايد. اين چنين افت شنوايي معمولاً به يكي از دو صورت زير است:

1 ـ تغيير موقت آستانه شنوايي (Temporary Threshold Shifts : TTS)

كه در آن شنوايي معمولاً درطي 16 ساعت پس ازتماس با صداي آسيب زا برگشت مي‌كند.

 

2 ـ تغييردائم آستانه شنوايي ناشي از صدا (Permanent Threshold Shifts : PTS)

كه معمولاً يك ماه پس از توقف مواجهه با صداي آسيب زا اندازه گيري مي‌شود. بروز افت شنوايي ناشي از صدا معمولاً به صورت تدريجي بوده و در ابتدا فركانس‌هاي مكالمه اي را در بر نمي‌گيرد، در نتيجه شخص از نقصان شنوايي خود بي اطلاع است. تشخيص زودرس شروع افت شنوايي و اطلاع از كيفيت تحمل گوش فرد نسبت به صدا بوسيله آزمايشات شنوايي سنجي، امكان پذير است. در مجموع عواملي چون شدت صدا، طول مدت تماس، سن و حساسيت ويژه گوش فرد عواملي هستند كه در ايجاد و پيشرفت عارضه افت شنوايي دخالت دارند.

 

در رابطه با اثرات شنوايي صدا مطالعات زيادي به عمل آمده و با استفاده از دستگاه هاي شنوايي سنجي، عوارض شنوايي صدا بخوبي شناخته شده است به طوري كه در بسياري از كشورها افت شنوايي ناشي از صدا از نظر قانوني جزو "بيماري‌هاي ناشي از كار" منظور مي‌شود.

اثرات درازمدت صدا بر روي شنوايي

اثرات درازمدت صدا بر گوش انسان به صورت كري ادراكي يا عصبي ظاهر مي‌گردد. يعني به واسطه كار در محيط‌هاي پُر سروصدا سلول‌هاي شنوايي معدوم گشته و منجر به كري غيرقابل برگشت مي‌گردد. به اين نوع افت شنوايي كري حرفه اي هم مي‌گويند. اين افت شنوايي معمولاً متقارن و دو طرفه بوده و هر دو گوش مانند هم دچار افت شنوايي مي‌گردند. كري حرفه اي ناشي از كار كه در طي چندين سال فعاليت در محيط‌هاي پرصدا ايجاد مي‌گردد، معمولاً داراي چهار مرحله است:

 

مرحله اول : مرحله شروع يا مرحله خستگي گوش 

در اين مرحله كارگر بعد از پايان كار روزانه احساس گرفتگي و سنگيني و خستگي در گوش را دارد كه به فاصله دو يا سه ساعت از بين مي‌رود، چنانچه در اين مرحله اديومتري به عمل آيد كاهش شنوايي در فركانس‌هاي 4000 هرتز، مشهود خواهد بود كه جبران پذير است. اين مرحله دو يا سه هفته طول مي‌كشد و بعد از آن كارگر هيچگونه ناراحتي در گوش خود احساس نمي‌كند.

 

مرحله دوم : مرحله اختفاء كامل

اين مرحله ممكن است بسته به شرايط محيط كار و ويژگي‌هاي فردي و يا سن افراد از 20-2 سال طول بكشد. در اين مرحله سلول‌هاي شنوايي در فركانس‌هاي 6000ـ3000 هرتز و مخصوصا در فركانس 4000 هرتز آسيب ديده ولي چون اين فركانس‌ها در مكالمات روزمره لازم نيست و شنوايي فركانس‌هاي مكالمه اي سالم است، فرد آسيب ديده، هيچگونه احساسي از مصدوم شدن گوش خود ندارد.

 

مرحله سوم : مرحله اختفاي نسبي

در اين مرحله در اثر گسترش ناشنوايي از فركانس‌هاي 4000 هرتز به طرف فركانس‌هاي زير 6000 و 8000 و همچنين فركانس‌هاي بم 2000ـ100ـ500 كارگر به تدريج صوت‌هاي با فركانس‌هاي بالا را نمي‌شنود و احساس نيمه شنوايي دارد. گسترش و پيشرفت اين مرحله سرانجام منجر به كري يا ناشنوايي كامل مي‌گردد.

 

مرحله چهارم : مرحله ناشنوايي كامل يا قطعي

در اين مرحله كارگر به ناشنوايي خود پي مي‌برد و شنوايي فركانس‌هاي مكالمه اي شخص بطور واضح و قطعي مصدوم شده است.

ب ـ اثرات غيرشنيداري

كاوينيو (Cavigneaus) و دروبر (Derobert) اثرات غيرشنيداري صدا را به ترتيب زير بيان نموده اند: صداي مزاحم و ناخوشايند مي‌تواند باعث عصبانيت و تحريك پذيري شود. براي اين منظور لازم نيست حتما صدا شديد باشد بلكه تيك تاك يك ساعت ديواري در يك سالن انتظار كافي است كه روي يك زمينه حساس و آماده اثر نموده، باعث عصبانيت و حالت تهاجمي به خود گرفتن گردد.

تحقيقات به عمل آمده در محيط ‌هاي صنعتي نشانگر آن است كه صداي شديد با سردرد، حالت تهوع، پرخاشگري، اضطراب، ناتواني جنسي و تغييرات در خلق و خو ارتباط دارد. همچنين مطالعات انجام شده بر روي كارگران صنايع فلزي كه در محيط پُرصدا كار مي‌كنند، نشان داده كه نسبت اختلافات خانوادگي و مناقشات كارگران در بين اين افراد به مراتب بيش از كارگراني است كه در محيط‌هاي كم صدا و آرام كار مي‌كنند.

اثرات صدا بر روي كارايي (Performance)

بر اساس تحقيقات آزمايشگاهي هر چند صداي پيوسته بر ميزان كارايي درفعاليت‌هاي ذهني و حركتي سـاده اثـر سويـي نـدارد، امـا اگـر صدا نامنظـم و متنـاوب و غيرقابـل پيش بيني باشد بر كارايي در امور مراقبتي (Vigilance tasks)، حافظه اي (Memory tasks) و وظايف پيچيده (Complex tasks) كه شخص در آنِ واحد بايد دو عمل انجام دهد تاثير منفي مي‌گذارد. ضمنا اثرات صدا برروي كارايي به عوامل مختلفي چون : نوع صدا و شدت آن، قابل پيش بيني يا غيرقابل پيش بيني بودن آن، نوع كار و وظيفه، ميزان قدرت تحمل استرس و ديگر ويژگي‌هاي شخصيتي فرد بستگي دارد.

برنامه هاي حفاظت از شنوايي (Hearing Conservation Programs) 

هدف از برنامه هاي حفاظت از شنوايي در محيط كار، جلوگيري از بوجود آمدن و پيشرفت افت شنوايي ناشي از مواجهه با صدا در كارگران مي‌باشد. در آمريكا پس از شناخت افت شنوايي به عنوان يك مشكل بهداشتي،   OSHA (Occupational Safety and Health Administration) دستورالعمل‌هايي را اعلام نمود كه شامل حداقل اصول و مقررات لازم بود تا كارفرمايان بتوانند آن‌ها را در محيط كار برقرار كنند. هر چند اجراي اين اصول به تنهايي نيز ضامن موثر بودن كامل اين برنامه در جلوگيري از بوجود آوردن ضايعات شنوايي نيست.

افت شنوايي بدون توجه به منشاء توليد آن به جنبه هاي مختلف زندگي صدماتي وارد مي‌كند، در درجه اول تداخل در ارتباطات شغلي و اجتماعي است كه قسمت اعظم زندگي را تشكيل مي‌دهد. در اكثر مشاغل و حرفه ها داشتن حس شنوايي سالم جزء اركان اصلي است. در محيط كار، افراد نياز دارند تا دستورات و علائم آگاهي دهنده و غيره را بخوبي بشنوند، علاوه بر اين در ساير موارد نيز در اجتماع، ارتباط با خانواده، فاميل و دوستان قسمت اساسي از زندگي اجتماعي را تشكيل مي‌دهد. تمام اين موارد، بر لزوم حفظ قدرت شنوايي بيش از پيش تاكيد مي‌كند. اجراي برنامه حفاظت از شنوايي در محيط كار علاوه بر مسائل شغلي موارد غيرشغلي را شامل خواهدشد، چون ناراحتي‌هاي شنوايي غيرشغلي نيز از طريق معاينات شنوايي دوره اي مشخص خواهد شد. مزاياي اجراي اين برنامه براي كارفرمايان، مستقيما متوجه حفظ و ارتقاء سطح توليد خواهد شد. بازده كار افزايش يافته و سبب كاهش حوادث ناشي از كار مي‌شود و علاوه بر اين استرس و خستگي ناشي از مواجهه با صدا نيزكاهش خواهد يافت.

برنامه حفاظت در برابر شنوايي كارگران شامل 5 مرحله مي‌شود كه عبارتنداز: بررسي منظم صدا، اجراي روش‌هاي مهندسي يا اداري به منظور برقراري حدود مجاز، آموزش، استفاده از وسايل حفاظت فردي، ارزشيابي از طريق اديومتري. در محيط كار، بر حسب مورد، اجراي يكي از مراحل فوق مي‌تواند مورد تاكيد بيشتري قرار گيرد. ولي به طور كلي اجراي تمام 5 مرحله، اساسي و موثر مي‌باشد.

آموزش

مرحله آموزش از اهميت خاصي برخوردار است، زيرا كارگران و همچنين كارفرمايان تا زماني كه بخوبي از هدف برنامه و مزاياي اجراي آن آگاه نباشند، نمي‌توانند بطور موثر و فعال در اين برنامه شركت كنند. بايد تاكيد داشت كه رعايت و اجراي اصول حفاظت و بهداشت نيز جزء شرايط كار، محسوب مي‌شود. بدون آموزش و آگاهي افراد، برقراري اصول بهداشتي و اجراي برنامه HCP موفقيت آميز نخواهد بود. به منظور اجراي صحيح بررسي صدا، پذيرش تغييرات محيطي، تغييرات احتمالي در ماشين آلات و همچنين اجراي موفقيت آميز استفاده از وسايل حفاظت فردي و اديومتري مرحله آگاهي و آموزش كارگران حتي قبل از 4 مرحله فوق بايد بخوبي انجام گيرد و در فواصل منظمي تكرار گردد.

بررسي صدا

هدف اصلي از بررسي صدا در محيط كار تعيين TWA براي كارگران يا براي ايستگاه كار و يا به منظور طبقه بندي مشاغل برحسب ميزان صداي موجود مي‌باشد. به طور كلي بررسي صدا ميزان مخاطره آميز بودن آن را براي كارگران تعيين مي‌كند تا به دنبال آن خط مشي مناسب براي HCP تعيين شود. پس از بررسي صحيح و مناسب صدا، ميزان صداي بيش از حد مجاز در كارخانه تعيين شده و مي‌توان روش‌هاي موثر كنترل را براي كاهش دائم صدا در آن محيط به كار بست و يا بر حسب نوع كار، به عنوان يك روش تكميلي، استفاده از وسايل حفاظت فردي را به كارگران توصيه نمود.

كنترل مهندسي و اداري

روش‌هاي كنترل مهندسي و اداري سبب كاهش مواجهه كارگران با صدا مي‌شود. اصول كنترل مهندسي شامل ايجاد تغييرات در منابع مولد صدا (مانند نصب مافلرها و غيره، كاهش انتشار صدا در محيط مانند نصب جاذب‌ها، مانع‌ها و نصب محفظه هاي كامل مي‌شود. كنترل اداري عبارتست از جابجايي و تعويض تجهيزات قديمي و مستهلك شده، تعيين و اجراي مرتب برنامه تعميرات و نگهداري وسايل. علاوه بر اين، تغييرات در برنامه كارگران توسط محدود كردن زمان مواجهه، جزو مراحل مختلف كنترل اداري است.

وسايل حفاظت فردي

در صورتي كه اجراي روش‌هاي كنترل مهندسي به طور كامل نتواند صدا را به حد مجاز كاهش دهد. استفاده از وسايل حفاظت فردي مي‌تواند بطور مكمل مورد استفاده قرار گيرد از اين رو در چنين مواردي با انتخاب مناسب اين وسايل از نظر راحتي كارگران به هنگام استفاده و همچنين موثر بودن آن‌ها در كاهش صدا مي‌توان شنوايي كارگران را حفاظت نمود.

ارزشيابي از طريق اديومتري

وضعيت شنوايي هر كارگر بايد بطور دوره اي و منظم توسط شنوايي سنجي مورد بازرسي قرار گيرد. در صورتي كه برنامه حفاظت از شنوايي بطور صحيح و موفقيت آميز انجام گيرد، اوديوگرام افراد نبايد تغييري در آستانه شنوايي آن‌ها كه ناشي از كار در محيط پر صدا است را نشان دهد. در صورت مشاهده هرنوع تغيير لازم است افراد مسئول به چاره جويي بپردازند، هنگامي كه تغيير در وضعيت شنوايي منشاء غيرشغلي داشته باشد، در اوديوگرام‌هاي مشخص شده و جهت تصحيح اين ضايعه روش‌هاي اصولي اعمال خواهد شد، ازجمله كاهش زمان مواجه با صدا در محيط كار.

منابع

 

1) Cox, I.R; (1958) Industrial Noise and the Conservation of Hearing in  Patty, A.A. Industrial Hygiene  and Toxicology, Interscience  Publ.  Inc; New York, PP. 621. 

 

2) Hamernik, R. and Henderson, D. and Solve. R. (1980).New Perspective  an  Noise Induced Hearing Loss, PP. 511-18. 

 

3) Hemond, C; J; 1983, Engineering Acoustics Noise Control. Prentice-  Hall INC PP. 135-136. 

 

4) Proposals for Noise Control Legislation Based on a Pilot  Study of  Noise in  Tehran , Department of the  Environment , Bertlin Cooper  Macdonald, 1977. 

 

5) Myberg, A.A. 1990.The Effects of Man-Made Noise on the Behavior of  Marine Animals, Environment International, Vol. 16, 575-586. 

 

6) Brouen, A.L; 1990, Measuring  the Effect  of Aircraft Noise on sea  Birds, Environment International, Vol. 16, PP.587-592. 

 

7) Koszarng-Z, Gorynski, P; 1990. Exposure of School Children and Tea  chers to Noise at School, Rocz-Panstw-Zakl-Hig.41(5-6):PP.297-310. 

 

8) Baumbach- W: Morstedt-R; Skhulze-B:Wolke-G; Ullmannk; Grossmann-G,  1990. New Aspects of the Traffic Noise  Problem in the  Inner City  Area, Z-Gesamte-Hye. 36 (4), PP.204-6. 

 

9) Schulze-B; Wolke-G; Morstedt-R; Ullmann-R; Grossmann-G,1990,Street  Traffic Noise and Stress Experience, Z-Gemate-Hgg;36(4):PP.201-3. 

 

10) Kawabata-T, 1991, Effects of Tohoku Shinkasen Noise on Living Environment of School Children- Changes with the Increase of the Maximum Train Speed, Nippon Koshu- Eix- Zasshi, 34(1) PP.52-63. 

 

11) Ohrstrom, E; and Rylander, R; 1990, Sleep Disturbance by Road Traffic Noise A laboratory Study on Number of Noise Events, J. Sound and  Vibratin, 143 (1), PP. 93. 

 

12) Kuno, K; Oisoi, Y;Misoina, Y;1993, Comparison of Noise Environment  of Residences in Nagoga, Japan and in Bejing, Coina, Applied Acoustics. 40, PP.153-167. 

 

13) Paul A. Bel et al; Environmental Psycology, Holt Rineoart and Wins  ton, inc, Printed in USA. 

 

14) Berger, EH. Word, WD, Morill , JC. Royster , LH. (1986). Noise and  Hearing Conservation Manual, Am. Ind. Hyg. Assoc. 

 

15 ـ اكبر خانزاده، ف ; قيامي، الف (1353). بررسي و كنترل صدا در كارخانه چيت سازي تهران ، از انتشارات علمي دانشكده بهداشت و موسسه تحقيقات بهداشتي، نشريه شماره 1867 ، دانشگاه تهران.

 

16 ـ اكبر خانزاده ، ف ; قيامي ، الف (1353). كاهش آستانه شنوايي كارگران بافنده در اثر سروصداي زياد. مجله بهداشت ايران، جلد دوم، صفحات 03543

 

17 ـ  پرويزپور، د ;  مشكي ، پ (1356). سروصدا در صنايع نساجي ، مجله بهداشت ايران، جلد سوم، صفحات 78ـ077

 

18 ـ  رنجبران، م (1362). بررسي تغييرات فونكسيون‌هاي ريوي و آستانه شنوايي كارگران در رابطه با عوامل محيط كار، پايان نامه فوق ليسانس، دانشكده بهداشت، دانشگاه تهران.

 

19 ـ  پرويزپور، د. ; اكبر خانزاده، ف (1360). افت دائم شنوايي دراثرسروصدامحيط كار، مجله نظام پزشكي، سال هشتم، شماره 2 ، صفحه 093

 

20 ـ  ميرمبين، پ (1363). اختلاف شنوايي و گفتاري ناشي از كار ، از مجموعه مقالات دومين سمينار ايمني و بهداشت كار، وزارت كار و اموراجتماعي.

 

21 ـ  بيگلرپور، س (1364). بررسي افت شنوايي ناشي از سروصدادركارگران بافنده.پايان نامه كارشناسي ارشد بهداشت حرفه اي و حفاظت صنعتي، دانشكده بهداشت، دانشگاه علوم پزشكي تهران، صفحه 060

 

21 ـ  مكانيك، م. نقشه ترازبندي صدا در شهر تهران، نشريه شماره 65 ، مركزتحقيقات ساختمان و مسكن، دي ماه 01362

 

22 ـ  طرح جامع بررسي آلودگي صدا (1379ـ1374). سازمان حفاظت محيط زيست.

 

23 ـ  نصيري، پ (1373). مباني اكوستيك در ساختمان ، انتشارات مركز تحقيقات ساختمان و مسكن.

 

24 ـ  ضوابط و مقررات صدابندي درساختمان‌ها (1375). انتشارات مركز تحقيقات ساختمان و مسكن.

 

25 ـ  طاهري نامقي، م (1375). بررسي ميزان صداو اثرات ذهني رواني آن برروي اپراتورهاي مخابرات. پايان نامه كارشناسي ارشد بهداشت حرفه اي.